Posted at 16-10-2007 @ 22:10 by Reader in Deamons, Readers War
Jean Baudrillard
Οι μάζες
(εκδ. Ελευθεριακή Κουλτούρα)
Η εκλογή είναι μια παράξενη επιταγή. Κάθε φιλοσοφία που εκχωρεί στον άνθρωπο το δικαίωμα να ασκεί τη βούλησή του, το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να τον βυθίσει στην απελπισία. Γιατί αν τίποτα δεν είναι πιο κολακευτικό για τη συνείδηση του άλλου (το ασυνείδητο;) -εκείνο το ασαφές και ζωτικό που κάνει την ευτυχία να εξαρτάται από την απελπισία της βούλησης- απ’ το να γνωρίζει τι θέλει, απ’ το να απελευθερωθεί από την επιλογή και να εκτραπεί από την ίδια του την αντικειμενική βούληση. Είναι πολύ καλύτερα να στηριχτούμε σε κάποιο ασήμαντο ή ισχυρό παράδειγμα, παρά να εξαρτώμεθα από τη θέλησή μας ή από την αναγκαιότητα της επιλογής. Ο ωραίος Μπρούμελ είχε έναν υπηρέτη γι’ αυτόν το σκοπό. Μπροστά σ’ ένα υπέροχο τοπίο, διάσπαρτο με όμορφες λίμνες, γυρίζει στον υποτακτικό του για να ρωτήσει «ποια λίμνη προτιμώ;»
Ακόμη και η δημοσιότητα θα βρει ένα πλεονέκτημα στον παραμερισμό αυτής της αδύναμης υπόθεσης για προσωπική θέληση και επιθυμία. Όχι μόνο οι άνθρωποι σίγουρα δεν θέλουν να λέγεται αυτό που επιθυμούν, αλλά σίγουρα δεν θέλουν να το ξέρουν, και ακόμη δεν είναι βέβαιο αν θέλουν καν να το εύχονται. Αντιμέτωποι με τέτοια κίνητρα, είναι η διαβολική ευφυΐα τους που τους λέει να μη θέλουν τίποτα και τελικώς να βασίζονται στον μηχανισμό της δημοσιότητας ή της πληροφόρησης προκειμένου να «πεισθούν», να κατασκευάσουν μια επιλογή γι’ αυτούς (ή να βασιστούν στην πολιτική τάξη για τη διάταξη των πραγμάτων)- ακριβώς όπως ο Μπρούμελ έκανε με τον υπηρέτη του.
Ποιος πέφτει σ’ αυτή την παγίδα; Η μάζα γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει τίποτα, και δεν θέλει να γνωρίζει. Η μάζα γνωρίζει ότι δεν μπορεί να κάνει τίποτα, και δεν θέλει να πετύχει κάτι. Έχει κατηγορηθεί βίαια μ’ αυτό το σημάδι της ηλιθιότητας και της παθητικότητας. Αλλά όχι ολοκληρωτικά: η μάζα είναι πολύ φαντασμένη, συμπεριφέρεται όπως ο Μπρούμελ και αναθέτει με μια συμπεριφορά ανωτέρου, την ικανότητα επιλογής σε κάποιον άλλο, με κάποιου είδους παιχνίδι ανευθυνότητας, ειρωνικής πρόκλησης, ανώτερης έλλειψης θέλησης, μυστικής πανουργίας. Όλοι οι μεσολαβητές (άνθρωποι των μέσων, πολιτικοί , διανοούμενοι, όλοι οι κληρονόμοι των φιλοσόφων του Διαφωτισμού όσον αφορά την περιφρόνηση προς τις μάζες) στην πραγματικότητα υιοθετούνται μόνο γι’ αυτόν τον σκοπό: να διευθύνουν μέσω της αντιπροσώπευσης, της εξουσιοδότησης, αυτή την ανιαρή συμπεριφορά εξουσίας και θέλησης, να ξαλαφρώσουν τις μάζες απ’ αυτήν την υπέρβαση για περισσότερη ευχαρίστηση και να τη στρέψουν σε μια επίδειξη προς όφελός τους. Υποκατάσταση: αυτή θα είναι, για να επαναλάβουμε της έννοια του Thorstein Veblen, η κατάσταση των αποκαλούμενων προνομιούχων τάξεων, των οποίων η θέληση θα είναι, κατά κάποιο τρόπο, στραμμένη ενάντια στις ίδιες, προς τους μυστικούς σκοπούς των ίδιων των μαζών που περιφρονούν.
Ζούμε όλοι κάτι τέτοιο, υποκειμενικά, με τον πιο παράδοξο τρόπο, αφότου σε μας, στον καθένα, αυτή η μάζα συνυπάρχει με το ευφυές και το θεληματικό υποκείμενο που τις καταδικάζει και τις περιφρονεί. Κανείς δεν ξέρει τι στην πραγματικότητα αντιτίθεται στο συνειδητό, εκτός αν είναι το καταπιεστικό ασυνείδητο που η ψυχανάλυση μας έχει επιβάλλει. Αλλά το πραγματικό μας ασυνείδητο βρίσκεται ίσως σ’ αυτήν την ειρωνική δύναμη της μη-συμμετοχής της μη-επιθυμίας, της μη-γνώσης, της σιωπής, της απορρόφησης όλων των εξουσιών, της εκδίωξης όλων των εξουσιών όλων των θελήσεων, όλης της γνώσης, όλων των νοημάτων, από αντιπροσώπους που περιβάλλονται μ’ ένα φωτοστέφανο χλευασμού. Το ασυνείδητό μας τότε δεν θα συντίθεται από κίνητρα, των οποίων μοίρα είναι η θλιβερή καταπίεση, δεν θα καταπιέζεται καθόλου, θα αποτελείται απ’ αυτή τη χαρωπή εκδίωξη όλων των επιβαρυντικών υπερδομών του όντος και της θέλησης.
Είχαμε πάντοτε μια θλιβερή εικόνα των μαζών (αποξενωμένες), μια θλιβερή εικόνα του ασυνείδητου (καταπιεσμένο). Σ’ ολόκληρη τη φιλοσοφία μας βαρύνει αυτός ο θλιβερός συσχετισμός. Ακόμη κι αν επρόκειτο μόνο για μια αλλαγή, θα ήταν ενδιαφέρον να συλληφθεί η μάζα, η μάζα- αντικείμενο, σαν η αποθήκη μιας τελικά απατηλής, ψεύτικης και υποδηλωτικής στρατηγικής, ο συσχετισμός ενός ειρωνικού, χαρωπού και σαγηνευτικού ασυνείδητου.
Σχετικά με τα μέσα μπορείς να υποστηρίξεις δυο αντιτιθέμενες υποθέσεις: είναι η στρατηγική της εξουσίας, η οποία βρίσκει σ’ αυτά το μέσο μυθοποίησης των μαζών και επιβολής της αλήθειας της. Ή, αλλιώς, είναι η στρατηγική περιοχή της πανουργίας των μαζών, οι οποίες εξασκούν σ’ αυτά τη συμπαγή δύναμή τους της άρνησης της αλήθειας, της άρνησης της πραγματικότητας. Σήμερα τα μέσα δεν είναι τίποτε άλλο από το υπέροχο εργαλείο αποσταθεροποίησης του πραγματικού και του αληθινού, ολόκληρης της ιστορικής ή πολιτικής αλήθειας (έτσι δεν υπάρχει δυνατή πολιτική στρατηγική των μέσων: είναι μια αντίφαση εξ’ ορισμού). Και η μανία που έχουμε για τα μέσα, ότι είναι αδύνατο να κάνουμε χωρίς αυτά, είναι το βαθύ αποτέλεσμα του ίδιου φαινομένου: δεν είναι αποτέλεσμα της επιθυμίας για κουλτούρα, επικοινωνία και πληροφόρηση, αλλά αποτέλεσμα αυτής της διαστρέβλωσης της αλήθειας και του ψεύδους, αυτής της καταστροφής του νοήματος στη λειτουργία του μέσου. Η επιθυμία για επίδειξη, για προσομοίωση, η οποία είναι ταυτοχρόνως επιθυμία για αποπροσομοίωση. Αυτή δεν είναι μια ζωτική αντίδραση. Είναι μια αυθόρμητη ολική αντίσταση στο τελεσίγραφο του ιστορικού και πολιτικού λόγου.
Έχει σημασία σήμερα να εκτιμήσουμε αυτήν τη διπλή πρόκληση: την πρόκληση του νοήματος των μαζών και της σιωπής τους (που δεν είναι καθόλου μα καθόλου μια παθητική αντίσταση) και την πρόκληση του νοήματος που έρχεται από τα μέσα και τη γοητεία τους. Όλες οι περιθωριακές εναλλακτικές προσπάθειες για να επαναφερθεί το νόημα είναι υποδεέστερες σε σχέση μ’ αυτό.
Προφανώς υπάρχει ένα παράδοξο στο αξεδιάλυτο μπλέξιμο των μαζών και των μέσων: είναι τα μέσα που ουδετεροποιούν το νόημα και που παράγουν την «άμορφη» (ή απληροφόρητη) μάζα; Ή είναι η μάζα η οποία νικηφόρα αντιστέκεται στα μέσα, αποσπούμενη ή απορροφούμενη χωρίς να απαντά σ’ όλα τα μηνύματα που αυτά αναπαράγουν; Είναι τα μαζικά μέσα στην πλευρά της εξουσίας όσον αφορά τη χειραγώγηση των μαζών, ή είναι στην πλευρά των μαζών στη ρευστοποίηση του μηνύματος, στη βία που ενυπάρχει στο νόημα; Είναι τα μέσα που γοητεύουν τις μάζες ή είναι οι μάζες που εκτρέπουν τα μέσα σε μια καλλιτεχνία; Τα μέσα πετούν ένα γύρω νόημα και μη-νόημα, χειραγωγούν αμέσως με οποιαδήποτε έννοια. Κανείς δεν μπορεί να ελέγξει αυτή τη διαδικασία: τα μέσα είναι το όχημα για την προσποίηση η οποία ανήκει στο σύστημα, και για την προσομοίωση η οποία καταστρέφει το σύστημα, σύμφωνα με μια κυκλική λογική, ακριβώς όπως μια σπείρα του Moebius- και μάλλον έτσι συμβαίνει. Δεν υπάρχει εναλλακτική πρόταση ως προς αυτό, μια λογική λύση. Μόνο μια λογική επιδείνωση και μια καταστροφική λύση. Θέλουμε να πούμε ότι αυτή η διαδικασία δεν έχει επιστροφή.
Δημοσιεύθηκε από τον μποντριγιαρ.
17-10-2007 @ 08:50
Σ’ ευχαριστώ φίλε/η “μποντριγιαρ” για το υπέροχο κείμενο και να προσθέσω και το ακόλουθο κείμενο από την Ελευθεροτυπία της 25/03/07, που το θυμήθηκε ο Vlaxos, πάνω σε μια υπέροχη κουβέντα που άνοιξε ο Motorcycle Boy και σου συνιστώ να οπλιστείς με υπομονή και να τη διαβάσεις (και την κουβέντα και το κείμενο που ακολουθεί).
ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΟ ΙΔΕΩΝ
Η πρόκληση της σκέψης
από τον ΘΑΝΑΣΗ ΓΙΑΛΚΕΤΣΗ
Στις 6 Μαρτίου πέθανε στο Παρίσι ο γάλλος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Ζαν Μποντριγιάρ. Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Μποντριγιάρ «D’ un fragment l’ autre, Entretiens avec Francois L’ Yvonnet» (Albin Michel, 2001).
17-10-2007 @ 13:31
Καθότι δέν είμαι του δικού σας μορφωτικού επιπέδου, θα γράψετε και κάτι δικο σας να καταλάβουμε και εμείς οι ταπεινοί αγρότες το θέμα ή θα παραθέτετε συνεχώς κείμενα σοφών και παραπομπές σε άλλες συζητήσεις που και αυτές παραπέμπουν κάπου αλλού και αλλοίμονο άν κάτσουμε να τις κυνηγάμε γιατί θα μας παραπέμψουν και μάς σε καμμιά ψυχοκλινική;
Όχι γιατί άμα είναι έτσι,να πεταχτώ απέναντι στου γιατρού που είναι και φίλος μου και ο οποίος έχει μιά ιατρική εγκυκλοπαίδεια ΝΑ,τριάντα πέντε παχύσαρκους τόμους παρακαλώ, να κάτσω να την ψάξω και όλο και κανένα απόσπασμα να βρώ να σας βάλω και εγώ.
Μήν νομίσετε δηλαδή, πώς δέν έχω βιβλία να ψάξω αν θέλω.
Τέλος πάντων,αυτά τα λίγα που κατάλαβα είναι ότι επειδή ένας σοφός δέν μπορεί να παραδεχτεί με τίποτα,ότι είναι δυνατόν η τυχαιότητα να παίζει ρόλο στην διαμόρφωση του σύμπαντος κόσμου, και καθώς βέβαια έχουν εκπέσει από το βάθρο του παντεπόπτη και οι άλλες “βουλητικές” υπερκειμενικότητες (βασιλιάς,θεός,κράτος,επιστήμη),που θα κατεύθυναν την μοίρα μας, αναγκάζεται να καταφύγει στον λαό,να τον προσωποποιήσει και να βρεί σε αυτόν την βούληση της μή βούλησης,το νόημα του μή νοήματος όπως λέει στη συνέχεια δια αντιγραφής φίλ.
Και όχι μόνο αυτό,αλλά ισχυρίζεται πώς ένας παθογενής τέτοιος λόγος μή νοήματος, θα αποκτήσει νόημα καθώς θα επιταχύνει την μή νοηματική διαδικασία να φθάσει πιο γρήγορα στο τέλος της.
Να αποκτήσει νόημα δηλαδή,επειδή κανείς δέν θα έχει τέτοιο νόημα.
Βασικά δηλαδή,για να πούμε και ένα παράδειγμα,είναι σάν να μιλαμε στον απέναντι και να μήν μας απαντάει,να του μιλάμε να του μιλάμε, μά τίποτα αυτός και τότε να κάτσουμε και εμείς σιωπηλοί, περιμένοντας ότι κάποτε θα βαρεθεί πιά να μήν μιλάει και θα ανοίξει το στόμα του.
Ωραία όλα αυτά, φθάνει όμως να αποκλείσουμε ότι ο απέναντι δέν είναι μουγκός.
Γιατί τότε απλώς θα περιμένουμε μουγκοί και εμείς.
Πιο απλά, άν πας με τα νερά ενός τρελλού ή ενός ηλίθιου, τρελλός και ηλίθιος θα γίνεις και εσύ.
Το αντίθετο,ο τρελλός να γίνει λογικός,είναι αδύνατον να συμβεί.
Όσο για τα μέσα και τον λαό που αναλύει ο μπόντρι,μου θυμίζει κάπως το ανέκδοτο με τον επιστήμονα και τα χαμστεράκια,όπου τα τελευταία ισχυρίζονταν ότι έχουν εκπαιδεύσει τον πρώτο να περνάει κάθε μέρα την ίδια ώρα από το κλουβί και να τα ταίζει.
Δυστυχώς όμως αυτό το ανέκδοτο το επινόησαν οι ίδιοι οι επιστήμονες (οι άνθρωποι) και όχι τα χάμστερ.
Θα μπορούσαμε βέβαια να πούμε και εδώ για μή νόημα που θα έλυνε αυτή την αντίφαση,άν όμως δέν παρεμβάλλονταν το κλουβί μεταξύ επιστήμονα και ποντικιών που αυτό είναι το νόημα τελικά.
Νόημα προσδίδει η ίδια αυτή η θέση μας έναντι του νοήματος.
Άν μας φυλακίζει ή το φυλακίζουμε δηλαδή.
Το ποντίκι δέν αντιλαμβάνεται ένα νόημα γιατί είναι το κέντρο ενός νοήματος,είναι το ίδιο νόημα δηλαδή.
Εμείς αντιλαμβανόμαστε ένα νόημα επειδή ακριβώς δέν είμαστε ένα νόημα.
Όλοι μαζί όμως,γιατί ο καθένας μας για τους άλλους αποτελεί ένα νόημα.
Απευθυνόμενος λοιπόν ο μποντριγιάρ σε ένα πλήθος για να το νοηματοδοτήσει δια του μή νοήματος ή απονοηματοδοτήσει δια του νοήματος,είναι μοιραίο ότι νοηματοδοτεί και απονοηματοδοτεί μόνο τα άτομα αυτά καθευατά αυτού του πλήθους ,από τα οποία μπορεί να είνια μόνο αντιληπτός.
Και έτσι ουσιαστικά αναρωτιέται:
Άν όλος ο κόσμος μπεί σε ένα κλουβί και εγώ είμαι απέξω,τότε ο κόσμος θα είναι φυλακισμένος ή εγώ ο ίδιος;
Εδώ σε αυτό το σημείο θα σας παραθέσω για απάντηση την φράση που μου λέει κάθε πρωί ο περιπτεράς όταν πάω να πάρω τσιγάρα και που λέει ότι είναι του μπέρναρντ σώ,αλά δέν τον πιστεύω γιατί μονο βίπερ διαβάζει: “να το κόψεις το ρημάδι το τσιγάρο, γιατί θα σε αρρωστήσει κάποτε. Και το κακό που μπορεί να συμβεί σε σένα, σε έναν άνθρωπο, είναι το μεγαλύτερο που μπορεί να συμβεί στη γή“.
17-10-2007 @ 13:36
Ρε σύ φίλ,γιατί εξαφανίζεται από το πόστ,ότι βάζω μέσα σε εισαγωγικά;
Τέλος πάντων,στα πρώτα άδεια εισαγωγικά του παραπάνω πόστ,είναι οι λέξεις …βουλητικές.
Και στα δεύτερα εισαγωγικά στο τέλος,είναι η φράση:να το κόψεις το ρημάδι το τσιγάρο,γιατί θα σε αρρωστήσει κάποτε.Και το κακό που μπορεί να συμβεί σε σένα,σε έναν άνθρωπο,είναι το μεγαλυτερο που μπορεί να συμβεί στη γή.
17-10-2007 @ 13:39
Ότι έκλεισες σε < και > χάθηκε μιας κι αυτά τα σύμβολα δηλώνουν html κώδικα, έτσι μείναμε μετέωροι χωρίς τη φράση του περιπτερά που θα διορθώσω αμέσως.Θα επανέλθω όμως μόλις ρωτήσω το δικό μου περιπτερά…
ΥΓ: τα εισαγωγικά είναι ” αυτ(ι)ά ” (και υπάρχει και προεπισκόπιση).
17-10-2007 @ 15:51
Δεν αφήνουμε τις διατριβές, να το ρίξουμε στις τριβές λέω εγώ?
ΥΓ. Φίλε/φίλη μποντριγιάρ, δεν φταίει το κείμενό σου που είναι πολύ ενδιαφέρον. Τυχαίνει σήμερα να μην αντέχω την πραγματικότητα…