Κάποτε, περίπου 20 χρόνια πριν, οι κοινότητες των ανθρώπων (στο εξωτερικό), που ασχολιόντουσαν περισσότερο με τεχνικά θέματα, χρησιμοποιούσαν διάφορες υπηρεσίες του δικτύου για να επικοινωνήσουν μεταξύ τους όπως το Usenet. Αργότερα προέκυψαν οι mailing lists (υπάρχουν και σήμερα) αλλά κάποια στιγμή είδαν χρήσιμη την ιδέα του «νήματος» (thread), καθώς επίσης σκέφθηκαν πως θα μπορούσαν να υπάρχουν με χρονολογική σειρά σε κάποιο server με κάποιους διαχειριστές κι έτσι δημιουργήθηκαν τα forum.

Με την άνθιση του πρωτοκόλλου http (οι κοινές ιστοσελίδες που όλοι γνωρίζουμε) κάποιοι ξεκίνησαν να ενσωματώνουν στα website τους μια περιοχή που την ονόμαζαν “what’s new” όπου με αντίστροφη χρονολογική σειρά εμφάνιζαν σαν πρώτη εγγραφή το τελευταίο νέο. Ως πρώτα blogs θεωρούνται πως ήταν οι “what’s new” σελίδες του πάλαι ποτέ Mosaic και κατόπιν της Netscape, γύρω στο 1993-1996. Με τη μορφή που τα γνωρίζουμε σήμερα ξεκίνησαν κάποιοι περίπου το 1997. Το αρχαιότερο blog που εγώ γνωρίζω είναι του Dave Winer με την πρώτη του εγγραφή να υπάρχει τον Απρίλιο του 1997.

Από τότε άλλαξαν πολλά. Αναπτύχθηκαν scripts και κοινότητες ανθρώπων που ασχολήθηκαν με την ανάπτυξη των μπλογκς επειδή ήταν μια όμορφη ιδέα να φτιάχνεις websites τα οποία, με λίγες ή καθόλου γνώσεις προγραμματισμού, μπορούσες να ανανεώνεις συχνά και να συντηρείς. Ο όρος “weblog” χρεώνεται στον Jorn Barger το 1997 και προήλθε βέβαια από το web log, δηλαδή ένα διαδικτυακό ημερολόγιο που κάποιος θα μπορούσε να διατηρεί για κάποιο σκοπό. Ο όρος “blog” προήλθε αργότερα από τον Peter Merholz το 1999, όταν έσπασε για αστείο (άραγε πόσο αστείο να του φαίνεται τώρα) την λέξη σε “we blog” και την έβαλε στην πλαινή του μπάρα με σκοπό να δείξει πως «εμείς γράφουμε μπλογκ» κι έτσι η έννοια του blog έγινε ρήμα (to blog: to edit or post someone’s weblog).

Όλα αυτά τα ωραία εργαλεία για τα οποία καθόμαστε και συζητάμε αποτελούν σήμερα ένα σημαντικό κομμάτι έκφρασης των απλών ανθρώπων. Χωρίς αυτά, οι παραδοσιακές μορφές έκφρασης έστεκαν μακριά από όσους ένιωθαν ή νιώθουν την ανάγκη να μιλήσουν, να επικοινωνήσουν και να εκφραστούν. Για παράδειγμα, η έκδοση ενός βιβλίου προϋποθέτει την αποδοχή του περιεχομένου από έναν εκδότη, την παραγωγή του, την προώθησή και διαφήμιση, την πώλησή του και τελικά τον εναγκαλισμό ενός «έργου» σε μια διαδικασία παραγωγής με σκοπό το κέρδος. Μέσα σε όλα αυτά, κάποιος που δεν έχει τα μέσα ή δεν βρίσκεται σε καλλιτεχνικούς κύκλους ή δεν τον ενδιαφέρει το κέρδος, δεν θα μπορούσε ποτέ να εκφραστεί λογοτεχνικά. Το διαδίκτυο πέτυχε τουλάχιστον σε αυτό, έδωσε την ευκαιρία σε όσους έχουν πρόσβαση να εκφραστούν. Σίγουρα πρόσβαση δεν έχουν όλοι αλλά είναι ηλίου φαεινότερων πως ευκολότερα αποκτάς πρόσβαση στο ιντερνετ από το αποκτήσεις πρόσβαση σ’ έναν εκδότη. Και βέβαια, η δημοσιοποίηση και η έκφραση είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι διότι εάν αρχίσουμε να αναλογιζόμαστε τι όμορφο (ή άσχημο) μπορεί αυτό το μέσον να δώσει δεν θα τελειώσουμε ποτέ.

Όμως όλα αυτά τα ωραία εργαλεία δεν είχαν κάποιο σκοπό όταν κάποιοι δικτυακοί πιονέροι τα ανακάλυψαν. Μάλιστα, επειδή τυγχάνει να έχω την εμπειρία των open source κοινοτήτων, όλα είναι απλές ιδέες που ρίχνει κάποιος και κάποιος άλλος την χρησιμοποιεί για να φτιάξει κάτι άλλο και ένας τρίτος με τη σειρά του τα χρησιμοποιεί για κάτι άσχετο με τους σκοπούς που είχαν οι πρώτοι δυο. Φανταστείτε δηλαδή να έχει κάποιος την ιδέα να φτιάξει έναν μικρό στρογγυλό μεταλλικό τροχό και να την δείξει σε κάποιους άλλους κυλώντας τον τροχό αυτόν στο τραπέζι του. Κάποιος θα πάρει την ιδέα του και θα φτιάξει ποδήλατο ενώ κάποιος άλλος νομίσματα. Από τους τελευταίους, κάποιος θα φτιάξει αυτόματο μηχάνημα πώλησης καφέδων και κάποιος άλλος μοτοσικλέτες.

Όταν μιλάμε για το δίκτυο (μιας κι εκεί θα επικεντρωθούμε) μιλάμε (είτε το θέλουμε είτε όχι) για «κοινότητες» ανθρώπων μιας που το δίκτυο σημαίνει «επικοινωνία». Οι κοινότητες αυτές ήταν που ανέπτυξαν και αναπτύσσουν τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε και που αργότερα καρπώνονται εταιρίες και μας τα πουλούν. Στις κοινότητες αυτές οι άνθρωποι συμμετέχουν εθελοντικά και ικανοποιούν μόνο τα ενδιαφέροντά τους δημιουργώντας και αναπτύσσοντας μικρά εργαλεία, υλοποιώντας ιδέες και επικοινωνώντας μεταξύ τους. Λίγοι από εσάς μπορούν να καταλάβουν πόσο σημαντικά είναι τα φόρουμς και τα μπλογκς. Ελάχιστοι μπορούν να διανοηθούν τι σημαίνει «ανάπτυξη» από μια κοινότητα, κάτι που στον πραγματικό μας κόσμο εγώ δεν το έχω δει.

Τώρα βέβαια θ’ αναρωτηθείτε τι σχέση έχουν όλα αυτά. Κατ’ αρχήν και προτού προχωρήσετε στην ανάγνωση είναι ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ να διαβάσετε το προηγούμενο δημοσίευμα του Motorcycle Boy συμπεριλαμβανομένων και των σχολίων που έγιναν, αλλιώς δεν θα καταλάβετε τίποτα από εδώ και κάτω.

Αυτό το μέσον για το οποίο συζητάμε και εκφραζόμαστε είναι εικονικό, με την έννοια πως δεν μπορούμε να το σχηματοποιήσουμε υλικά, δεν μπορούμε να του δώσουμε μορφή και φέρνει ανθρώπους σε επικοινωνία που είναι πιθανόν να μην συναντηθούν ποτέ ή, ακόμα και εάν συναντιόνταν, αυτό θα γινόταν λόγω του μέσου, αλλιώς κανένας από αυτούς δεν θα μάθαινε την ύπαρξη του άλλου.

Πράγματι, κάποια στιγμή, συζητώντας με τον Motorcycle Boy σχετικά για την έρευνα του Παντείου, του είπα πως ήταν ενδιαφέρον να κάναμε μια έρευνα για τη δικιά μας «ομάδα», για τα «Καπέλα Στα Φώτα». Η συλλογιστική μου ήταν πως, ακριβώς επειδή είχαμε σπάσει την εικονικότητά μας και πίναμε μπύρες σε παρέες, πιθανόν (όπως άλλωστε συμβαίνει σε όλες τις παρέες) να υπήρχαν πράγματα που να μην βλέπαμε ή που να μη μπορούσαμε να εκφράσουμε. Ίσως λοιπόν, μια ανώνυμη έρευνα που να κάναμε μεταξύ μας να μας έκανε να βλέπαμε περισσότερο το πώς εμείς οι ίδιοι φαινόμαστε σ’ εμάς τους ίδιους, χωρίς να χρειάζεται να το αιτιολογήσουμε ή να υπάρχει κάποιας μορφής ηθικής ή κοινωνικής δέσμευσης που να μας απαγορεύει να εκφραστούμε ελεύθερα.

Έτσι ξεκίνησα να το δουλεύω στο μυαλό μου κι άρχισα να φτιάχνω τις ερωτήσεις που πιθανόν να μας αφορούσαν. Κανείς δεν ήξερε τίποτα γι’ αυτές και κανέναν δεν ρώτησα. Πήρα μια πρωτοβουλία που ικανοποιούσε μόνο εμένα και δεν με ένοιαζε αν ικανοποιούσε κάποια ομάδα. Στην πορεία έβλεπα πως ήταν σαχλαμάρα να φτιάξω κάτι που θα απευθυνόταν μόνο στην δικιά μας «ομάδα» γι’ αυτό και σκέφτηκα να «ανοίξω» τις ερωτήσεις ώστε να μπορέσω να δω και πως βλέπουν αυτό το μέσον αλλά και πως το αντιλαμβάνονται και άνθρωποι με τους οποίους δεν είχα καμιά επαφή. Συνεχίζοντας αποφάσισα να φτιάξω ένα ερωτηματολόγιο με τέτοιο τρόπο που να μπορούσαν να εκφραστούν από εκεί και άνθρωποι που, ναι μεν διάβαζαν μπλογκς, αλλά οι ίδιοι δεν ήθελαν να διατηρήσουν ένα. Επιπλέον θεώρησα σκόπιμο να έχω περισσότερο ένα ερωτηματολόγιο στο οποίο θα φαίνονται απόψεις κι όχι ένα ερωτηματολόγιο με επιλογές που εγώ θα έπρεπε να έχω σκεφτεί και θα καθοδηγούσα έτσι τον συμμετέχοντα να απαντήσει κάτι που εκείνος θα εκλάμβανε διαφορετικά. Κι εδώ ήταν το στοίχημα, να προσπαθήσω να βγάλω από αυτόν που απαντά την απάντησή του αλλά και την μη-απάντησή του μέσα από την άποψή του. Προφανώς υπήρχαν κι ερωτήσεις επιλογών (όπου όλες βέβαια είχαν και την επιλογή της διαφορετικής απάντησης από τις «κυρίαρχες») και προφανώς ήταν χρήσιμη η επεξεργασία τους γιατί αλλιώς δεν θα έφτιαχνα ερωτηματολόγιο αλλά θα έβαζα τίτλο έκθεσης και θα τέλειωνα εκεί. Έτσι, στις 13 Σεπτέμβρη έβγαλα το ερωτηματολόγιο στον αέρα για έναν μήνα.

Όταν πήρα τις απαντήσεις (τις οποίες κρυφοκοίταζα όσο αυτές μαζεύονταν) τόσο πιο πολύ μου άρεσε αυτό που έκανα και τόσο πιο πολύ πείσθηκα πως οι επιλογές των ερωτήσεων ήταν στο σωστό δρόμο. Παρόλα αυτά δεν είχα το χρόνο να μπορέσω να τις αξιολογήσω. Έτσι ζήτησα από τον Motorcycle Boy να τα δει και να προκαλέσει μια κουβέντα, χρησιμοποιώντας την εμπειρία του και την γνώση του αλλά, πρωτίστως, εκφέροντας την προσωπική του άποψη. Ανταποκρίθηκε ΚΑΝΟΝΤΑΣ ΧΩΡΙΣΤΡΑ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΙ ΤΟΥ JIMMY HENDRIX και ξεκινώντας ένα πρώτο κύκλο συζητήσεων.

Θα έλεγα πως έκανε μια αρκετά καλή προσέγγιση και το πλέον χρήσιμο είναι πως έβαλε κάποιες βάσεις για να μπορείς επάνω τους να πατήσεις χτίζοντας, ίσως, μια άποψη (όπως έχτισε την δική του). Εδώ να επισημάνω –ίσως- το μόνο ουσιαστικό λάθος στην λογική του, που θεωρεί πως οι περισσότεροι από αυτούς που απάντησαν ήταν στα «καπέλα» αλλά κοιτάζοντας προσεκτικά τις απαντήσεις στο ερώτημα 23, διαπιστώνω πως από τις 43 απαντήσεις (μην ξεχνάτε πως καμιά ερώτηση δεν ήταν υποχρεωτική), μόνο το 1/3 συμμετέχει (στα «καπέλα»). Αυτό σημαίνει πως, ακόμα και με τις πλέον δυσοίωνες προβλέψεις, τουλάχιστον οι μισοί από όσους έλαβαν μέρος στην έρευνα δεν είναι στην ομάδα των «καπέλων». Αυτό με χαροποίησε περισσότερο επειδή ο σκοπός που δημιούργησα αυτήν εδώ την «ιστορία» ειπώθηκε ήδη στο προηγούμενο δημοσίευμα σαν σχόλιο από τον Godot, ο οποίος είπε καλύτερα όσα εγώ θέλω 1000 λέξεις για να πω, θέλησα απλά να δημιουργήσω μια αφορμή για κουβέντα, θέλησα να εξετάσω το πόσο βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε το μέσον το οποίο χρησιμοποιούμε και εάν κατανοούμε τις επιπτώσεις που έχει στην έκφρασή μας.

Ο Motorcycle Boy δέχθηκε μια κριτική από τον Aspic και τον «δυσκοίλιο» (που του εύχομαι καλή λευτεριά το συντομότερο) που δεν αφορούσε τα συμπεράσματα στα οποία ο Mboy κατέληξε αλλά στην μέθοδο, στα θεμέλια που έβαλε για να χτίσει την άποψη στην οποία κατέληξε. Ακριβώς αυτή η κριτική είναι που με οδήγησε στο να φτιάξω αυτό το ερωτηματολόγιο θεωρώντας πως μιλάμε όλοι σε λάθος βάσεις, μη γνωρίζοντας το μέσον που εκφραζόμαστε.

Στην αρχή αυτού του πολύ σύντομου επεξηγηματικού δημοσιεύματος σας έκανα (τσάμπα) μάθημα για την ιστορία των μπλογκς αφήνοντας απέξω τα φόρουμ. Στα φόρουμ λοιπόν υπάρχει μια εικονική κοινότητα με την έννοια πως οι συμμετέχοντες υπακούουν σ’ ένα μίνιμουμ κανόνων που τίθενται από τον διαχειριστή και απευθύνουν τον λόγο τους κατά βάση ο ένας στον άλλον. Δημιουργείται μια «οικειότητα» που σημαίνει πως η επικοινωνία μπαίνει σε άλλο πλαίσιο με την έννοια πως υπάρχουν, έστω και αχνές, γραμμές όπου κινείσαι. Πάντα όμως κάποιος από την κοινότητα (του φόρουμ) θα συνδιαλεχθεί μαζί σου και οι κουβέντες γίνονται σε «νήματα» (threads). Υπάρχει λοιπόν μια συνέχεια που ακολουθεί το «νήμα» της κουβέντας κι έτσι ο συμμετέχων διαμορφώνει ή επεξηγεί την άποψή του η οποία (άποψη) συνδιαμορφώνεται με τους συνομιλητές του.

Αντίθετα, στα μπλογκς (που ακολουθείται περισσότερο η ταξινόμηση LIFO - last in first out) αυτός που θέτει το θέμα ανεβαίνει σ’ ένα βήμα, εκθέτει την άποψή του και σχολιάζεται από το «κοινό». Το κοινό με τη σειρά του δεν χρειάζεται να διαφωνεί με την μέθοδο ή τα «θεμέλια» που κάποιος χρησιμοποίησε για να εκφέρει την άποψη διότι, εάν συμβαίνει αυτό, οφείλει να πάρει με τη σειρά του το βήμα και να εκφέρει την δική του άποψη χρησιμοποιώντας τα δικά του εργαλεία και κανόνες.

Motorcycle Boy: Οι απόψεις που εκφράστηκαν με αφορμή την ανάγνωση των απαντήσεων είναι καθαρά προσωπικές (όπως άλλωστε και η ίδια η ανάγνωση). Άλλος θα διάβαζε διαφορετικά και θα συμπέρανε αλλιώτικα. Θα χαρώ πολύ να το κάνει, θα με ενδιέφερε να το διαβάσω.

Με άλλα λόγια, θα δεχόμουν με ενδιαφέρον ένα δημοσίευμα με το οποίο, αυτός που διαφωνεί με τη μέθοδο προσέγγισης, τον τρόπο εξαγωγής συμπερασμάτων και, τελικά, τους σκοπούς μια τέτοιας έρευνας, να εξηγούσε γιατί τέτοιες έρευνες δεν οδηγούν στην αλήθεια και ποιος είναι ο τρόπος ώστε να μπορέσουμε να κουβεντιάσουμε για ένα θέμα χωρίς να αναδειχθεί η «φασίζουσα» νοοτροπία μας. Προσωπικά γνωρίζω τι εννοούν οι «ποιητές» αλλά εάν θέλουμε η «ποίηση» να αφορά όλους μας, τότε είναι καλύτερα να εξηγούμε τους κανόνες της. Σε άλλη περίπτωση κλεινόμαστε στο καθημερινό εξυπνακίστικο καβούκι μας, αρθρώνοντας ακαταλαβίστικο λόγο. Επιπλέον εδώ θα ‘θελα να καταλάβετε πως σ’ ένα μπλογκ (σαν αυτό) δεν υπάρχει το κανονιστικό πλαίσιο της «κοινότητας» αλλά μόνο ένα «βήμα» και δεν υπάρχει συνέχεια αλλά ασυνέχεια. Κι’ αυτό θεωρώ πως έδειξαν τα συμπεράσματα του Motorcycle Boy:

Motorcycle Boy: Ο όρος «έρευνα» χρησιμοποιήθηκε απλουστευτικά (προκειμένου να περιγράψει την όλη διαδικασία) και παρακαλώ να μην τον πάρει κανείς «τοις μετρητοίς». Ήταν περισσότερο μια κουβέντα σαν κι αυτές που κάνουμε συχνά –μέσα και έξω από εδώ και έτσι θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε. Επίσης, αντιστοιχίσεις μεταξύ «πραγματικού» και «εικονικού» χρησιμοποιήθηκαν για την απλούστευση της κουβέντας. Θεωρώ πως τα blogs είναι εξίσου «πραγματικά» με οτιδήποτε συμβαίνει στην καθημερινή μας ζωή.

Κι ερχόμαστε στον «δυσκοίλιο» (που ελπίζω μετά από τόση ανάγνωση να απελευθερώθηκε τελικά) και να τον προτρέψω (εάν δεν με ειρωνεύεται) να θέσει τα ερωτήματα που –θεωρεί πως- προέκυψαν από τις απαντήσεις της έρευνας. Γιατί η κριτική είναι όμορφη μόνο όταν παράλληλα θέτεις και την άποψή σου. Αλλιώς δεν έχει νόημα. Το να γράφεις μερικές εκατοντάδες λέξεις κριτικής χωρίς αντιπρόταση δεν θα οδηγήσει ούτε σε συμπέρασμα αλλά –το κυριότερο- ούτε σε προβληματισμό. Αναγνωρίζω πως είναι πιθανόν ο Mboy να εκφράστηκε σε σημεία με τρόπο εξουσιαστικό, χρησιμοποιώντας την έρευνα για να πει τις απόψεις του (υπάρχει άραγε τρόπος κάποιος να χρησιμοποιήσει κάποια στοιχεία και να εκφράσει την άποψή του, χωρίς να εκφέρει εξουσία, μιλώντας από ένα «βήμα» όπως το μπλογκ κι είναι «κακό» ή «καλό»?) αλλά ΕΣΥ (και αναφέρομαι σε όσους έχουν διαφορετικό τρόπο προσέγγισης) πως θα την χρησιμοποιούσες?

Εν κατακλείδι, εγώ έφτιαξα κάτι και 60 άνθρωποι ανταποκρίθηκαν λέγοντας τις απόψεις τους για το μέσον με το οποίο εκφράζονται ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ. Δημοσιοποίησα τα στοιχεία κι ο καθένας βγάζει τα δικά του συμπεράσματα. Το εάν κάποιος θέλει να δημοσιοποιήσει την προσωπική του άποψη με βάση αυτά τα στοιχεία ή ακόμα και να κρίνει τον τρόπο με τον οποίο μάζεψα αυτά τα στοιχεία είναι ελεύθερος να το κάνει, εδώ ή αλλού και με χαρά (ή τσαντήλα) θα τον διαβάσω.

Που ξέρεις, φίλε αναγνώστη, ίσως κάποτε καταφέρουμε να κολλήσουμε ξανά το We στο Blog…