Υπάρχει λοιπόν αυτός ο Deuced που δεν ησυχάζει, ακόμα κι αν τον χτυπήσεις με τηγάνι κατακέφαλα. Όλο κάτι σκαλίζει, σχεδιάζει, οργανώνει. Και σα να μην έφτανε αυτό –είναι και διαολεμένα αποτελεσματικός. Ήταν, θυμάμαι, η τρίτη φορά που συναντιόμασταν –πίναμε καφέ σε κάποιον παιδότοπο –όταν μου έσκασε την ιδέα του δικτυακού ραδιοφώνου. Το άτομο είχε με το ζόρι μια βδομάδα που ήταν μέλος των Καπέλων στα Φώτα! Ήμουν ευγενικά σκεπτικιστής, συγκρατημένα διστακτικός –προτίμησα την τακτική «ωραία ιδέα, κάθισε τώρα, χαλάρωσε –σε λίγο θα σου περάσει». Την επόμενη βδομάδα, τα Καπέλα είχαν ραδιόφωνο!

Όταν κυκλοφόρησε η έρευνα για τους bloggers από την Πάντειο, ο Deuced πήγε στη σελίδα που υποστήριζε το ερωτηματολόγιο. «Μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για να κάνουμε μια δικιά μας έρευνα –έτσι, για την πλάκα μας, για να δούμε τις απόψεις των γύρω μας», είχε πει. Για ακόμα μια φορά είχα συμφωνήσει. Για ακόμα μια φορά θεωρούσα πως ήταν μια καλή ιδέα που θα χανόταν στην αδράνεια –σήμα κατατεθέν των bloggers. Για ακόμα μια φορά είχα κάνει λάθος, γιατί δεν υπολόγιζα την αποτελεσματικότητα του Deuced!

Όσοι απάντησαν στο ερωτηματολόγιο του Deuced δεν μπορούν, ούτε κατά διάνοια, να θεωρηθούν αντιπροσωπευτικό δείγμα των ελλήνων bloggers. Δεν ήταν άλλωστε αυτός ο σκοπός της έρευνας –από την αρχή. Το θέμα είχε να κάνει περισσότερο με τα Καπέλα στα Φώτα, κυρίως αυτούς ήθελε να «ακούσει» ο Deuced –και, φυσικά, όσους άλλους είχαν διάθεση να συμμετάσχουν. Αν και δεν έχω τα στοιχεία των συμμετεχόντων (πως να βγάλω συμπεράσματα ρε ρεμάλι, όταν δεν διαθέτω όλο το υλικό;) θεωρώ πως τα μέλη των Καπέλων αντιπροσωπεύουν ένα ποσοστό κοντά στο 60% του συνόλου. Άρα, σε αυτό το κομμάτι, η έρευνα του Deuced είναι επιτυχημένη. Δεν θα βγει κανένα συμπέρασμα που να αντιπροσωπεύει την πλειοψηφία των bloggers αλλά θα υπάρξουν χρήσιμα συμπεράσματα για την ομάδα που λέγεται «Καπέλα στα Φώτα» και για τον «κοντινό της περίγυρο». Έτσι νομίζω, τουλάχιστον!

Όποιος θέλει να βρει όλες τις απαντήσεις που δόθηκαν, όποιος θέλει να δει τον πραγματικό αριθμό συμμετεχόντων και όλα τα σχετικά καλούδια, ας πάει εδώ. Γιατί αυτή είναι η πρώτη έρευνα που βγάζει σχεδόν όλα τα στοιχεία της (πέρα από ότι θεωρείται προσωπικό δεδομένο) σε κοινή θέα.

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Ας ξεκινήσουμε από την ταυτότητα των συμμετεχόντων, για να ξέρουμε με τι ακριβώς έχουμε να κάνουμε:

• Πρόκειται για άτομα των οποίων η ηλικία κυμαίνεται από τα 20 έως τα 39 χρόνια (σε ποσοστό 81%), άτομα που μπορούν να θεωρηθούν εξοικειωμένοι με το ίντερνετ σε σημαντικό βαθμό, αφού ασχολούνται με αυτό περισσότερο από 5 χρόνια (ποσοστό 83%).

• Οι συμμετέχοντες διαθέτουν δικό τους blog (σε ποσοστό 81%), στο οποίο αφιερώνουν περίπου μια ώρα κάθε μέρα (ποσοστό 67%).

• Οι μισοί περίπου από τους συμμετέχοντες (44%) αφιερώνουν 1-3 ώρες κάθε μέρα για να διαβάζουν blogs άλλων, ενώ οι άλλοι μισοί περίπου (42%), αφιερώνουν χρόνο που δεν ξεπερνάει την μια ώρα ημερησίως για να διαβάσουν άλλα blogs. Αυτή τους η ενασχόληση δεν επηρέασε τον χρόνο που αφιερώνουν προκειμένου να διαβάσουν κάποιο βιβλίο, λέει το 61% των συμμετεχόντων.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΑΥΤΑ ΤΑ BLOGS;

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα είναι, στην πλειοψηφία τους bloggers, άρα έχουν ιδιαίτερη σημασία οι απόψεις τους σχετικά με τα blogs. Όχι λόγω αντικειμενικότητας (τέτοια πράγματα δεν υπάρχουν κι όποιος υποστηρίζει το αντίθετο κοροϊδεύει ή κοροϊδεύεται), αλλά γιατί έχει ενδιαφέρον να χαρτογραφείς τους ανθρώπους πίσω από τις ιστοσελίδες. Κάποιους ανθρώπους έστω!

Οι λόγοι που ώθησαν λοιπόν μερίδα των συμμετεχόντων να ανοίξει blog σχετίζονται με θέματα αυτοπροβολής και δημοσιοποίησης προσωπικού υλικού (αξιόλογου κατά την άποψη του δημιουργού), αλλά παράλληλα, και με την ανάγκη έκφρασης των προσωπικών απόψεων. Αυτά οδηγούν εύκολα σε μια πρώτη διαπίστωση σχετικά με την άποψη «αποκλεισμού» από τα συμβατικά εκδοτικά μέσα και τα μέσα ενημέρωσης που εμφανίζεται μεταξύ των bloggers. Η ορθότητα της συγκεκριμένης άποψης και οι συνέπειές της στην λειτουργία των blogs είναι θέματα προς συζήτηση.

Κάποιοι ξεκίνησαν τα blogs τους σχεδόν ακούσια –ανοίγοντας έναν λογαριασμό προκειμένου να έχουν τη δυνατότητα σχολιασμού σε άλλα blogs (o Νίκος Δήμου εμφανίζεται σε δυο απαντήσεις). Δεν λείπουν αυτοί που ξεκίνησαν μετά από παρότρυνση bloggers φίλων τους, ή μπήκαν στη διαδικασία από καθαρή περιέργεια, για να κάνουν γνωριμίες και να εκμεταλλευτούν τη δυνατότητα επικοινωνίας που προσφέρουν τα σχόλια. Αυτοί, θεωρώ πως πέρασαν ένα διάστημα «ασταθούς ισορροπίας», ανάμεσα στον ενθουσιασμό για το «καινούργιο παιχνίδι» που έπεσε στα χέρια τους και στη βαρεμάρα-απογοήτευση της, σε βάθος χρόνου, συντήρησης blog. Όσοι βρήκαν ερείσματα, είτε περνώντας στην από πάνω κατηγορία, είτε λόγω ικανοποίησης της επικοινωνιακής τους ανάγκης παρέμειναν στο χώρο –αν και «με το πόδι στην πόρτα».

Ένα δεδομένο που δεν μπορεί να ταξινομηθεί είναι η, σχεδόν ομόφωνη, δήλωση όσων δεν έχουν blog –οτι δεν είναι διατεθειμένοι να φτιάξουν. Είναι συνειδητοποιημένοι αναγνώστες, ή απλά βαριούνται; Αντιμετωπίζουν τα blogs με κάποια αίσθηση δέους ή απαξίωσης; Δεν υπάρχουν στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν κάποιο συμπέρασμα.

Στην ερώτηση σχετικά με το «τι είναι τα blogs», η πλειοψηφία απαντά: προσωπικές σελίδες (94%), ελεύθερη έκφραση (58%), τέχνη (54%), ανεξάρτητη ενημέρωση (47%), χώροι γνωριμιών (46%), μόδα (37%). Δυο, όχι τόσο απαραίτητες, διευκρινίσεις: α) οι απαντήσεις έχουν να κάνουν με το πως βλέπουν οι συμμετέχοντες τα blogs και β) στη συγκεκριμένη ερώτηση υπήρχε η δυνατότητα πολλαπλών επιλογών.

Η κυρίαρχη επιλογή που θεωρεί τα blogs «προσωπικές σελίδες» δεν χρειάζεται περαιτέρω ανάλυση, αφού αυτό αποτελεί ένα προφανές γεγονός. Αλλά οι επόμενες, σε σειρά προτίμησης, επιλογές είναι πολύ ενδιαφέρουσες. Φαίνεται λοιπόν οτι οι μισοί από τους συμμετέχοντες bloggers και αναγνώστες δεν βλέπουν περιορισμούς στην έκφραση μέσω blogs. Αυτή η άποψη είναι σημαντική αν συνυπολογιστεί πως ένα μεγάλο κομμάτι των συμμετεχόντων είναι μέλη των Καπέλων και, άρα, έχουν προσωπική επαφή μεταξύ τους. Η οποία δεν δείχνει να τους περιορίζει στην αποτύπωση των σκέψεων ή/και των προσωπικών τους συναισθημάτων. Μένει βέβαια να διευκρινιστεί αν η επιλογή «ελεύθερη έκφραση» περιλαμβάνει και την παράμετρο «λέω οτι γουστάρω και λογαριασμό δεν δίνω».

Το ποσοστό των συμμετεχόντων που θεωρεί τα blogs «τέχνη», μάλλον πρέπει να εφάπτεται με την κατηγορία όσων άνοιξαν blogs για λόγους «αυτοπροβολής και δημοσιοποίησης καλλιτεχνικού υλικού». Λίγο περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες βλέπουν κάποια από τα blogs σαν «χώρους τέχνης» -και, με δεδομένο πως τα blogs δεν καλύπτουν, παρά μόνο επιδερμικά, τα κριτήρια που προσδιορίζουν ένα καλλιτεχνικό προϊόν –αυτή η άποψη ίσως να οδηγεί στον επαναπροσδιορισμό των συγκεκριμένων κριτηρίων. Θυμίζω πως κάποτε τα κόμιξ δεν θεωρούνταν «τέχνη», ούτε τα αστυνομικά μυθιστορήματα, ούτε και οι ζωγραφιές στους τοίχους. Αν λοιπόν οι συμμετέχοντες δεν είναι απλά «ψωνισμένοι με την πάρτη τους» -ίσως έχουμε να κάνουμε με την εμφάνιση μιας καινούργιας μορφής τέχνης. Κανείς δεν μπορεί να αποφανθεί με βεβαιότητα, στηριζόμενος μόνο στο συγκεκριμένο δείγμα –αλλά το δείγμα προσφέρει εδώ, ένα ενδιαφέρον έρεισμα για περαιτέρω διερεύνηση.

Η άποψη του 47% των συμμετεχόντων που θεωρεί τα blogs «ανεξάρτητη ενημέρωση» (εφόσον η ανεξαρτησία παραπέμπει άμεσα στην εγκυρότητα) θα ήταν άκρως επικίνδυνη αν δεν διευκρινιζόταν από την ερώτηση που ακολουθεί, αναφορικά με το κατά πόσο τα blogs «επιδρούν στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης». Σε εκείνη την ερώτηση, η πλειοψηφία θεωρεί πως η επίδραση που ασκείται στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης δεν είναι σημαντική, αλλά πάντως, τα blogs επηρεάζουν σίγουρα τους (περιορισμένους, αναλογικά) αναγνώστες τους.
Γιατί θεωρώ την άποψη περί «ανεξάρτητης ενημέρωσης» επικίνδυνη; Διότι, από την εμπειρία μου στον χώρο έχω δει πως οι bloggers, στην πλειοψηφία τους (τίποτα δεν είναι απόλυτο), είτε αναπαράγουν ειδήσεις και απόψεις των μέσων μαζικής ενημέρωσης, είτε γράφουν «πυροτεχνηματικά», αδιαφορώντας για την τεκμηρίωση των απόψεων τους, τη διασταύρωση των πηγών τους και τη σφαιρική αντιμετώπιση των θεμάτων που αναπτύσσουν. Βέβαια, το ίδιο συμβαίνει και στα δελτία ειδήσεων, αλλά εκεί, η εξυπηρέτηση συμφερόντων είναι πρόδηλη.

Η άποψη πως τα blogs είναι «χώροι γνωριμιών» είναι αδιευκρίνιστη. Αν υπονοεί πως «από τα blogs βγάζεις γκόμενα/γκόμενο», θα πρέπει να υπενθυμιστεί πως κάτι τέτοιο γίνεται ευκολότερα και γρηγορότερα στα chat rooms. Αν υπονοεί πως «από τα γραφόμενα κάποιου αποκτάς οικειότητα με τον γράφοντα και άρα, σχεδόν προσωπική, γνωριμία», έχει μεγάλη βάση. Αυτοί που θεωρούν τα blogs «μόδα», θα πρέπει μάλλον να είναι bloggers. Σε διαφορετική περίπτωση αδυνατώ να καταλάβω τον λόγο ανάγνωσης μιας ιστοσελίδας που έχει δημιουργηθεί για να τονώσει τα trendy αισθήματα του δημιουργού της.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΙΚΑ ΑΥΤΟΙ ΟΙ BLOGGERS;

Μπερδεμένοι και δύσκολα ομαδοποιήσιμοι. Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα εύκολο συμπέρασμα, όχι μόνο γιατί προκύπτει από τις απαντήσεις τους, αλλά και γιατί σε βοηθάει να αποφύγεις την περαιτέρω ανάλυση. Άσε που είναι και ασφαλές! Ας το αποφύγουμε λοιπόν.

Οι bloggers περισσότερο διαβάζουν ή γράφουν; Οι απαντήσεις είναι σχετικά μοιρασμένες με μια μικρή υπεροχή της άποψης πως «ναι, τελικά οι bloggers γράφουν περισσότερο από όσο διαβάζουν». Γράφουν στα blogs τους, γράφουν σχόλια –πολλές φορές χωρίς να έχουν διαβάσει το post το οποίο σχολιάζουν. Το περίεργο είναι πως, και σε αυτή την ερώτηση, οι συμμετέχοντες υποστηρίζουν πως τα blogs είναι μέσα επικοινωνίας, επιβεβαίωσης, γνωριμιών κ.λ.π. Τι είναι αυτή η επικοινωνία; Για περισσότερους από τους μισούς συμμετέχοντες φαίνεται να είναι μονόδρομη, ένα πλήθος απανωτών μονολόγων που αποσκοπούν (που αλλού;) στην αυτοπροβολή (θυμήσου πως αυτό ήταν λόγος για να ανοίξουν πολλά blogs, όπως αναφέρεται παραπάνω).

Μια δύσκολη ερώτηση που όμως βγάζει (έστω και έμμεσα) πλειοψηφικό συμπέρασμα, είναι αυτή που αφορά το κατά πόσο αντιμετωπίζεται το blog σαν «εικονικό σπίτι». Ακόμα και πολλοί από αυτούς που διαφωνούν με τη συγκεκριμένη έννοια, αναφέρουν ιδιότητες του blog οι οποίες προσδιορίζουν ακριβώς αυτό που μπορεί να οριστεί σαν «εικονικό σπίτι». Το σπίτι που θα ήθελαν να έχουν και το σπίτι που δημιουργούν δικτυακά με τις ελευθερίες και τους περιορισμούς που τους παρέχει το μέσο. Αυτό δείχνει το ισχυρό «ιδιοκτησιακό αίσθημα» από το οποίο κατέχεται η κοινωνική πλειοψηφία. Αν το θέλεις πιο γλαφυρά –η άποψη οικειοποίησης ενός χώρου ο οποίος απλά σε φιλοξενεί και στον οποίο έχεις μηδενικά δικαιώματα σε βάθος χρόνου (ας μην ξεχνάμε πως τα blogs μας είναι απόλυτο κτήμα μιας πολυεθνικής που δεν δεσμεύεται σε τίποτα απέναντί μας), μοιάζει με το κατούρημα των σκύλων στις κολώνες της ΔΕΗ, προκειμένου να οριοθετήσουν πεδίο εξουσίας τους. Συμφωνώ πως είναι επώδυνη η διαπίστωση πως γράφοντας σε ένα blog, γράφεις απλά πάνω στην άμμο και εύχεσαι να μην βγάλει κύμα η θάλασσα. Αλλά αυτή η διαπίστωση είναι η, εκ των πραγμάτων, προφανής.

Ένα σημαντικό θέμα αφορά την διαχείριση των σχολίων στα blogs. Είναι εμφανής η πλειοψηφική άποψη η οποία θεωρεί υποχρέωση του blogger να απαντάει στα σχόλια που του γίνονται, χωρίς να λείπουν και οι απόψεις περί απόλυτης αυτοδιαχείρισης του blog από τον κάτοχό του.
Τα σχόλια είναι σημαντική παράμετρος, προσδιοριστική του χαρακτήρα των blogs και ορθώς αντιμετωπίζονται με «σοβαρότητα». Τι γίνεται όμως με τα θέματα δεοντολογίας; Τι γίνεται όταν αποκαλύπτονται προσωπικά δεδομένα του χρήστη, ή εμφανίζονται βρισίδια και απειλές; Η μεγαλύτερη μερίδα των συμμετεχόντων, δεν έχει, εμφανώς, αντιμετωπίσει τέτοια φαινόμενα. Αυτό δείχνουν οι απαντήσεις τους που εξαντλούνται στα όρια της ουτοπίας και της αυτενέργειας, όσο και στις επισημάνσεις περί πομπού-blogger που καθορίζει τη συμπεριφορά του δέκτη-σχολιαστή. Θα ήμουν πραγματικά ευτυχισμένος αν τα πράγματα ήταν έτσι. Αλλά, δυστυχώς, η δικτυακή παράνοια δεν μπορεί να καλουπωθεί σε τόσο μονοσήμαντες παραμέτρους.

Μπορούμε όμως να καταλήξουμε πως οι bloggers είναι άνθρωποι! Κανονικοί, με δυο πόδια, δυο αυτιά και κάπου τόσα μάτια! Όλα αυτά αποδεικνύονται από το μεγάλο ποσοστό που δηλώνει πως απέκτησε φίλους ή συναναστράφηκε (σε πραγματικές συνθήκες) με αρκετούς ανθρώπους –μέσα από τα blogs. Βέβαια, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε το μεγάλο ποσοστό Καπέλων που συμμετείχε στην έρευνα και το ιδιαίτερο κλίμα που επικρατεί στη συγκεκριμένη ομάδα (και ευνοεί τις επαφές εκτός διαδικτύου). Πάντως, είναι γεγονός πως η πλειοψηφία των συμμετεχόντων δεν αντιμετωπίζει τους bloggers σαν περσόνες ενός εικονικού κόσμου, αλλά σαν πραγματικούς ανθρώπους.

Από την άλλη, υπάρχουν αρκετοί από τους συμμετέχοντες που αρνούνται κατηγορηματικά να γνωρίσουν bloggers!! Αυτό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί παρά σαν στερεοτυπική εμμονή, είτε προέρχεται από τα ιντερνετικά κατάλοιπα του καθενός (π.χ. στο ίντερνετ κυκλοφορούν μόνο ψυχάκηδες και καμάκια), είτε προέρχεται από την απροθυμία του αναγνώστη να προσωποποιήσει τον φορέα των κειμένων που διαβάζει στα blogs. Δεν μπορώ να σκεφτώ κάποια άλλη εξήγηση, αφού ακόμα και απόψεις του είδους «τους διαβάζω λόγω βαρεμάρας, αλλά δεν έχω καμιά όρεξη να τους συναντήσω», θεωρώ πως είναι προσχηματικές. Θα πρέπει να επισημάνω πως αναφέρομαι εδώ στην διάθεση για την εκτός διαδικτύου επικοινωνία και όχι στην, ντε και καλά, διοργάνωση συναντήσεων. Δεν με ενδιαφέρει ποιος θα συναντηθεί με ποιον, αλλά με απασχολεί ο de facto αποκλεισμός ενός τέτοιου ενδεχόμενου.
Τη στιγμή, μάλιστα, που το 70% των συμμετεχόντων ενδέχεται και να προβάλλει, ανάλογα με τις ισχύουσες συνθήκες, προσωπικά του στοιχεία μέσα από τα blogs και γενικότερα το διαδίκτυο! Τι φοβόμαστε εκεί έξω, όταν λέμε πως μπορούμε να δώσουμε σημαντικές, προσωπικές μας, πληροφορίες πίσω από μια οθόνη; Εκτός βέβαια αν το ποσοστό αυτών που αρνούνται κατηγορηματικά την εξωδικτυακή επαφή συμπίπτει με το 30% που περισσεύει στην παραπάνω ερώτηση. Όμως αυτό, μόνο ο παλιο-Deuced, που έχει τα πλήρη στοιχεία, το ξέρει.

Ένα άλλο θέμα που αποτελεί αντικείμενο ατελείωτων συζητήσεων μεταξύ των bloggers είναι η ψευδωνυμία σε σχέση με την επωνυμία. Το συγκεκριμένο θέμα δεν φαίνεται να προβληματίζει την πλειοψηφία των συμμετεχόντων στην έρευνα, αφού θεωρούν πως η ψευδωνυμία δεν θεωρείται λιγότερο έγκυρη από την υπογραφή με τα πραγματικά στοιχεία του γράφοντος. Και αυτό είναι λογικό, εφόσον πρόκειται για άτομα, εν πολλοίς, άγνωστα, άρα εν δυνάμει ψευδώνυμα. Εφόσον δεν με ξέρεις, μπορώ να είμαι εξίσου καλά ο «Θλιμμένος Μπούφος», όσο και ο «Γιάννης Παπαδόπουλος», χωρίς αυτό να σημαίνει πως αποκαλύπτω τα πραγματικά μου στοιχεία σε καμιά από τις παραπάνω περιπτώσεις. Και η άποψή μου έχει βαρύτητα ανάλογη με τα στοιχεία που χρησιμοποιώ προκειμένου να την στηρίξω. Μιλάμε προφανώς για τα posts που ασχολούνται με τη διατύπωση κοινωνικών απόψεων –αφού στην περίπτωση των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, η χρήση ονόματος δεν σχετίζεται πουθενά με την αξία του περιεχομένου.
Σε αυτά τα πλαίσια, θεωρώ πως το δίλημμα «επώνυμος ή ψευδώνυμος» είναι άχρηστο, αφού μεταφέρει το ζητούμενο από τον τομέα της αποδεικτικής αρτιότητας του κειμένου στην ονοματολογική εγκυρότητα του γράφοντος. Με απλά λόγια, μπορείς να αναρωτηθείς τι από τα δυο είναι πιο έγκυρο –ένα post του blogger «Μυωπικός Πολύφημος» που τεκμηριώνει με ιστορικές πηγές την πολυφυλετικότητα των Ελλήνων (για παράδειγμα), ή οι επώνυμες, υστερικά πατριωτικές κορώνες του Ψωμιάδη;

Γι΄αυτό μου έκαναν εντύπωση αρκετές απαντήσεις οι οποίες κάνουν λόγο για διαφορετική αποδοχή των κειμένων, ανάλογα με το αν αυτά υπογράφονται επώνυμα ή ψευδώνυμα. Και το θεωρώ αρνητικό φαινόμενο, αποπροσανατολιστικό, όπως έγραψα και παραπάνω. Συνηθίσαμε να θεωρούμε έγκυρο ότι εμφανίζεται σε δημόσια πηγή (εφημερίδα, τηλεόραση, ραδιόφωνο) και, λόγω αυτού, «δέσαμε» την άποψη με το πρόσωπο που την εκφράζει. Αυτό όμως δεν ισχύει στο διαδίκτυο –όχι γιατί δεν υπάρχουν έγκυρα πρόσωπα πίσω από τις απόψεις που διατυπώνονται εκεί, αλλά επειδή αυτά τα πρόσωπα διαθέτουν τη δυνατότητα μη δημοσιοποίησης των προσωπικών τους στοιχείων και την εκμεταλλεύονται. Είναι άτοπο να εμπιστεύεσαι την είδηση που διαβάζεις ανυπόγραφα στις διάφορες ειδησεογραφικές σελίδες, αλλά να απαιτείς στοιχεία ταυτότητας από τον blogger. Και είναι επικίνδυνο γιατί μπορεί να σε οδηγήσει στην άκριτη αποδοχή της πληροφορίας επειδή αυτή τυγχάνει να εμφανίζεται σε κάποια «επίσημη» ιστοσελίδα. Κλασσικό παράδειγμα η Wikipedia! Όλοι μπορούμε να γράψουμε σε αυτή και πολλοί την αναφέρουν σαν πηγή τους. Γιατί ο βαθμός εγκυρότητας της άποψής μου θα πρέπει να εξαρτάται από τον χώρο δημοσιοποίησής της; Γιατί τα λέω ορθότερα σαν συντάκτης της Wikipedia παρά σαν ψευδώνυμος blogger; Οι απόψεις είτε τεκμηριώνονται είτε είναι «λόγια του αέρα».

Κάτι που ενδιαφέρει όσους διατηρούν blog είναι ο λόγος για τον οποίο γράφονται (ή δεν γράφονται) τα σχόλια. Το 83% των συμμετεχόντων αφήνει σχόλιο αν του αρέσει το ποστ, το 58% σε bloggers που του αρέσουν και το 38% σε bloggers που γνωρίζει προσωπικά. Αν η πλειοψηφία ενεργεί με προφανή τρόπο, υπάρχει ένα μεγάλο ποσοστό που αφήνει σχόλια επειδή έχει κάποια επαφή με τον blogger (είτε αυτή είναι προσωπική, είτε είναι σκέτη προτίμηση), άσχετα με το περιεχόμενο του post. Αυτό θα ήταν ένα χρήσιμο στοιχείο αν δεν συμμετείχαν τα τρισκατάρατα Καπέλα που λειτουργούν με κώδικες παρέας. Πάντως, ακόμα και έτσι, είναι ένα ενθαρρυντικό στοιχείο, που ωθεί στην αποδυνάμωση της απρόσωπης δομής του διαδικτύου. Δεν ξέρω αν πρέπει να εμφανιστούν και άλλα Καπέλα στα Φώτα, δηλαδή άλλες παρέες που ξεκίνησαν από το διαδίκτυο και βρέθηκαν σε πραγματικές συνθήκες –ίσως, τελικά, τα blogs από τη φύση τους, σαν μέσο, να ωθούν στην προσωπική προσέγγιση του χρήστη με τον σχολιαστή του.
Ένα 12% δηλώνει πως αφήνει σχόλιο για να φαίνεται το blog του κάτι που επιβεβαιώνει αρκετές από τις απαντήσεις που δόθηκαν σε άλλες ερωτήσεις της έρευνας. Εδώ έχουμε να κάνουμε με τον δημοσιοσχετιστικό χαρακτήρα πολλών ενεργειών των bloggers (κι αυτό αναφέρεται σποραδικά σε διάφορες ερωτήσεις). Αυτό είναι ένα φυσικό φαινόμενο που εμφανίζεται σε όλα σχεδόν τα κοινωνικά μορφώματα και τα blogs δεν μπορεί παρά να είναι κοινωνικό μόρφωμα. Άραγε, πόσο μπορεί να προσομοιάσει αυτή η τακτική με τον χαιρετισμό που αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να απευθύνουμε στους γείτονές μας, ακόμα και αν τους απεχθανόμαστε; Είναι μόνο η επιθυμία επιβεβαίωσης που έρχεται με την εμφάνιση σχολίων στο blog μας ή πρόκειται και για την έμφυτη τάση του ανθρώπου να υπάρξει, μέσω της αναγνωρισιμότητας, στον χώρο του; Αυτά μένουν προς συζήτηση.

ΓΙΑΤΙ ΦΩΝΑΖΟΥΝ ΟΙ BLOGGERS ΜΑΜΑ;

Το θέμα των πρόσφατων κινητοποιήσεων (διαδικτυακών αλλά και «κανονικών») που υποστηρίχτηκαν από bloggers, δεν θα μπορούσε να μείνει εκτός ερωτηματολογίου. Το 50% των συμμετεχόντων βλέπει θετικά τις μέχρι σήμερα κινητοποιήσεις ενώ το 43% έχει δώσει διαφορετικές απαντήσεις (οι οποίες ξεκινούν από την πλήρη απόρριψη μέχρι τη μερική αποδοχή) και δεν μπορεί να κατηγοριοποιηθεί. Το 66% των συμμετεχόντων έχει κατέβει ή θα κατέβαινε σε κινητοποιήσεις (υποθέτω στους δρόμους).
Υπάρχουν όμως δυο αδιευκρίνιστες παράμετροι:

• Το κατά πόσο η προθυμία συμμετοχής σε κινητοποίηση επηρεάζεται από το αν η κινητοποίηση είναι δικτυακή ή «κανονική» (εννοώ, διαμαρτυρία στον δρόμο, ή παρόμοια μορφή αντίδρασης που απαιτεί ενεργοποίηση εκτός διαδικτύου).

• Το κατά πόσο η προθυμία συμμετοχής επηρεάζεται από την πολιτική θέση της κινητοποίησης. Ας πούμε, θα είχαν ενδιαφέρον τρεις διευκρινιστικές ερωτήσεις του τύπου: α) θα συμμετείχατε σε μια κινητοποίηση για την προστασία του θαλάσσιου ελέφαντα; β) θα συμμετείχατε σε μια κινητοποίηση για την καταδίκη της φίμωσης των ιρανών λογοτεχνών; γ) θα συμμετείχατε σε μια διαδήλωση για την καταδίκη της σφαγής στην Οαχάκα του Μεξικού;

Η μέχρι σήμερα αποτύπωση των κινητοποιήσεων των bloggers έχει δείξει πως υπήρξε αυξημένη συμμετοχή σε περιπτώσεις όπου δεν ήταν εμφανής η «πολιτικοποιημένη» χροιά ενώ υπήρξε και ασάφεια σχετικά με τα αιτήματα. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν βοηθάει σχετικά με την επιβεβαίωση ή την υποβάθμιση της παραπάνω άποψης.

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα (στην πλειοψηφία τους) εκφράζονται απαξιωτικά για τους όρους «κοινότητα» ή «κίνημα» των bloggers. Κυριαρχεί η άποψη της έλλειψης κοινών χαρακτηριστικών (πέρα από τη χρήση του ίδιου τεχνολογικού μέσου), προκειμένου να είναι δυνατός ο προσδιορισμός των bloggers με όρους «κοινότητας» ή με την έννοια του «κινήματος». Όμως, είναι αρκετοί αυτοί που δεν δείχνουν να κατανοούν την πραγματική έννοια των όρων «κοινότητα-κοινωνία-κίνημα». Ας τα ξεκαθαρίσουμε:

• Κοινότητα είναι η ανθρώπινη οργάνωση που στηρίζεται στα κοινά συμφέροντα και επιδιώξεις των μελών της και/ή σε δεσμούς οικογένειας/συγγένειας.

• Κοινωνία είναι η ανθρώπινη οργάνωση που στηρίζεται στην θεσμοθέτηση και θεσμοποίηση μέσω του κυρίαρχου κανονιστικού πλαισίου (νόμοι, θεσμοί και λιγότερο έθιμα καθορίζουν τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μελών της), αφού πλέον δεν υπάρχει κοινότητα συμφερόντων και επιδιώξεων στους κόλπους της, ούτε και οι δεσμοί οικογένειας/συγγένειας είναι πια καθοριστικοί.

• Κίνημα είναι η δυναμική (με την έννοια της διάρκειας και της ενεργητικότητας) τοποθέτηση κοινωνικών ομάδων, αλλά και αριθμού μεμονωμένων ατόμων, σε σχέση με κάποια παγιωμένη (ή όχι) κατάσταση –την οποία υποστηρίζουν ή αμφισβητούν.

Άρα λοιπόν –οι bloggers σίγουρα δεν αποτελούν κοινότητα, αλλά, βέβαια, ανήκουν στην κοινωνία. Οι bloggers δεν έχουν διαμορφώσει, μέχρι σήμερα (και ειδικά στην Ελλάδα) συνθήκες οι οποίες θα μπορούσαν να εκληφθούν σαν προετοιμασία, έστω, κάποιου κινήματος. Αυτό γιατί, δεν είναι ευδιάκριτη η υποστήριξη ή η αμφισβήτηση κάποιας κατάστασης από τους bloggers ως φορείς του συγκεκριμένου ρόλου. Εγώ μπορεί να υποστηρίζω το Κίνημα για τα Δικαιώματα των Ομοφυλοφίλων κι εσύ μπορεί υποστηρίζεις το Κίνημα κατά της παιδικής πορνείας. Αλλά αυτή μας η τοποθέτηση δεν προκύπτει από το γεγονός ότι είμαστε bloggers!
Από την άλλη πλευρά, το μόνο που θα μπορούσε να εξεταστεί σαν «κίνημα των bloggers» θα ήταν η δράση τους κατά των πυρκαγιών (λόγω διάρκειας). Όμως δεν είναι διακριτή η υποστήριξη ή η αμφισβήτηση κάποιας κατάστασης (πέρα από τα γενικά και τα αυτονόητα) που θα μπορούσε να προσδώσει χαρακτηριστικά κινήματος ακόμα και σε αυτές τις ενέργειες.

ΚΑΠΕΛΑ ΣΤΑ ΦΩΤΑ ΚΑΙ ΟΜΑΔΙΚΑ BLOGS

Στην ερώτηση σχετικά με τα ομαδικά blogs, αν εξαιρέσουμε όσους συμμετέχουν στα Καπέλα, οι υπόλοιποι μοιάζουν διχασμένοι. Δεν δείχνουν να έχουν σαφή εικόνα των ομαδικών blogs και αυτό, μάλλον, οφείλεται στην ανομοιογένεια τέτοιων blogs και στην, ενίοτε, χαλαρή υποστήριξη της θεματολογίας τους από τους γράφοντες. Υπάρχει και κάποιος που αναφέρει μη υπαρκτά ονόματα ομαδικών blogs, προφανώς για πλάκα –τον ευχαριστούμε πολύ, γελάσαμε με την προθυμία του να συμμετάσχει στην έρευνα! Πάντως, δεν βγήκε κάποιο συμπέρασμα για τη γνώμη των συμμετεχόντων αναφορικά με άλλα ομαδικά blogs –πέραν των Καπέλων.

Οι απαντήσεις σχετικά με τα ομαδικά blogs, δείχνουν να επιβεβαιώνουν όσα αναφέρθηκαν παραπάνω για την έννοια του «εικονικού σπιτιού». Η «ιδιοκτησιακή λογική» δεν συμβιβάζεται με την «κοινοβιακή λογική» που, εν πολλοίς, ισχύει στα ομαδικά blogs. Και η περίπτωση των Καπέλων δεν νομίζω πως διαφοροποιεί αυτό το συμπέρασμα, αφού και τα Καπέλα στα Φώτα αντιμετωπίζονται από μεγάλη μερίδα των μελών τους σαν «εικονική πολυκατοικία», που διαρθρώνεται από «εικονικά σπίτια».

Ο άνθρωπος που απάντησε στην ερώτηση η οποία αφορούσε τη γνώμη των συμμετεχόντων για τα Καπέλα στα Φώτα, «πες μου γιατί ρωτάς για να σου απαντήσω κι εγώ» -αν έκανε τον κόπο να διαβάσει αυτό το κείμενο, μάλλον θα έλυσε την απορία του. Κρίμα που δεν μπορεί να γράψει την απάντησή του πλέον –κρίμα που μπέρδεψε μια έρευνα με ένα φόρουμ ερωταπαντήσεων!

Οι υπόλοιπες απαντήσεις σχετικά με τα Καπέλα στα Φώτα περιλαμβάνουν:

• Απόψεις που αναγνωρίζουν πως τα Καπέλα είναι μια «κανονική» και όχι «εικονική» παρέα. Αλλά διακρίνουν και ιδιοτέλεια, «κατινιά», καυγάδες και άλλα σχετικά μεταξύ των μελών της συγκεκριμένης παρέας. Πιστεύω πως η δεύτερη πρόταση επιβεβαιώνει την πρώτη –τα Καπέλα είναι μια παρέα ανθρώπων με όλα σχεδόν τα χαρακτηριστικά (θετικά και αρνητικά) που διαθέτουν οι παρέες.

• Απόψεις που ζητούν από τα Καπέλα να ψάξουν περισσότερο το νόημα της ζωής. Αυτό είναι λίγο διφορούμενο –αν ζητούν από τα Καπέλα να επικεντρωθούν σε συγκεκριμένη θεματολογία, αυτό είναι αδύνατο γιατί τα Καπέλα δεν είναι θεματικό blog. Αν τους ζητούν να ξεκολλήσουν από τα πληκτρολόγιά τους και να αποκτήσουν περισσότερη ανθρώπινη επαφή –αυτό είναι επιβλαβές! Με την υπάρχουσα ανθρώπινη επαφή κοντεύουμε να πάθουμε κύρωση τους ήπατος –αν συναντιόμαστε πιο συχνά θα καταλήξουμε δίπλα στον Χριστόδουλο!

• Απόψεις που ζητούν περισσότερες συναντήσεις και πιο ενεργή συμμετοχή των μελών. Επειδή υποθέτω πως αυτοί που ζητάνε περισσότερες συναντήσεις είναι μέλη των Καπέλων, προτείνω να σηκώνουν και κανένα τηλέφωνο και να κανονίζουν καμιά συνάντηση. Γκρινιάρηδες! Όσο για την πιο ενεργή συμμετοχή των μελών –αυτό το θέμα έχει δυο πλευρές. Αν αναφέρεται στην αύξηση των posts που λινκάρουν τα μέλη στα Καπέλα, δεν μπορεί να γίνει κάτι. Ο καθένας γράφει όσο του κάνει κέφι και λινκάρει οτι του κάνει κέφι. Αν όμως αναφέρεται στην αυξημένη συμμετοχή στις κοινές δραστηριότητες των Καπέλων –συμφωνώ απόλυτα. Όλα, η Raz με τον Deuced τα κάνουν εκεί μέσα –ας πάρουμε και οι υπόλοιποι κάποια πρωτοβουλία! Ας ρίξουμε καμιά ιδέα!

• Απόψεις που ζητούν περισσότερα θέματα της καθημερινότητας μέσα στα Καπέλα. Όμως, αυτό είναι θέμα του κάθε μέλους ξεχωριστά –αν διαλέγουν να ασχοληθούν με θέματα εκτός καθημερινότητας, έχουν τους λόγους τους! Δεν θα μου άρεσε (προσωπική άποψη εκφράζω) να συμμετέχω σε ένα ομαδικό blog που αλλοιώνει τη φυσιογνωμία των μελών του.

• Απόψεις που ζητούν οργάνωση της θεματολογίας των Καπέλων σε κατηγορίες. Υπάρχει μια χρησιμότητα εδώ, αλλά αυτό μπορεί να προκύψει μόνο μετά από συνεννόηση των μελών. Μια λύση θα ήταν να υπάρχει μια κατηγορία που θα αφορά τα λινκς από τα posts των μελών και άλλες κατηγορίες στις οποίες θα εντάσσονται κείμενα που δημοσιεύονται αποκλειστικά στα Καπέλα, ανάλογα με τη θεματολογία τους. Αν μου βρει κάποιος, έναν τρόπο να γίνει αυτό (πέρα από το να αναλάβουν οι διαχειριστές να το κάνουν εκ των υστέρων) θα του εκφράσω τον αμέριστο θαυμασμό μου. Γιατί (όσοι είναι Καπέλα το ξέρουν) μπορείς να ζητήσεις τα πάντα από ένα Καπέλο, πέρα από το να κάνει μια έξτρα δουλειά υποχρεωτικού χαρακτήρα!

• Υπάρχουν απόψεις που μιλάνε για ανομοιογένεια των Καπέλων και για συνωστισμό στον συγκεκριμένο χώρο, που έχει σαν αποτέλεσμα την έλλειψη ύφους και χαρακτήρα. Σαν Καπέλο, τους ευχαριστώ πολύ –αυτό ακριβώς είναι και ένας από τους σκοπούς δημιουργίας του συγκεκριμένου blog. Η συνύπαρξη των διαφορετικοτήτων, η επαφή μέσα από τις διαφωνίες. Έχουμε ύφος και χρώμα στα blogs μας (ή δεν έχουμε) και αυτό μεταφέρουμε στα Καπέλα. Και κάνουμε παρέα επειδή μας αρέσει το προσωπικό ύφος του καθενός –αν λειτουργούσαμε πιο εξομοιωτικά δεν θα ήμασταν τα Καπέλα στα Φώτα, αλλά τα Καπέλα στις Απόψεις. Σχετικά με τον συνωστισμό –ούτε και σε μένα αρέσει! Θα προτιμούσα να υπήρχαν μόνο 3-4 ενδιαφέροντες bloggers για να μην είμαι υποχρεωμένος να διαβάζω με τις ώρες! Αλλά, δυστυχώς (;) είναι πολύ περισσότεροι αυτοί οι ενδιαφέροντες! Και (σε αυστηρά προσωπικό επίπεδο) θεωρώ πως σχεδόν όλοι όσοι συμμετέχουν στα Καπέλα έχουν πολλά πράγματα να πουν και χαίρομαι να τους βλέπω να τα λένε. Μακάρι να ήταν «λίγοι και καλοί», αλλά βλέπω να γίνονται «περισσότεροι και καλύτεροι»!

• Απόψεις που ζητούν να αλλάξει η έντονα πολιτικοποιημένη στάση μερικών. Πέρα από το γεγονός πως δεν υπάρχει πολιτικοποιημένη και απολίτικη στάση –θα πρέπει να πω οτι αυτή η άποψη με βρίσκει, προφανώς, εκ διαμέτρου αντίθετο. Γιατί εκτός από την διάθεση αυτενέργειας του καθενός, που δεν μπορεί να περιοριστεί λόγω της συμμετοχής του σε ομαδικό blog, δεν βλέπω τίποτα κακό σε αυτό που χαρακτηρίζεται σαν «πολιτικοποιημένη στάση». Στη βάση ποιας λογικής είναι, ας πούμε, πιο ενδιαφέρον ένα ποίημα, ένα διήγημα ή ένα ανέκδοτο από μια πολιτική τοποθέτηση σε κάποιο θεωρητικό ζήτημα ή σε κάτι που αφορά την καθημερινότητα; Η άποψή μου είναι πως όλα αυτά κρίνονται από τον τρόπο γραφής, τον βαθμό ικανοποίησης που προσφέρουν στον αναγνώστη και όχι από τη θεματολογία.

• Η άποψη πως τα Καπέλα είναι βαρετά γιατί δεν έχουν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Πάλι διαφωνώ! Η βαρεμάρα από την ανάγνωση δεν προκύπτει από την ύπαρξη (ή μη) κοινού θεματικού άξονα –προκύπτει από τα κείμενα. Και τα Καπέλα δεν είναι θεματικό blog, είναι περισσότερο ένας χώρος όπου συγκεντρώνονται άτομα που ενδιαφέρονται να διαβάσουν ο ένας τον άλλο. Και, συνήθως, να πιουν καμιά μπύρα –παρέα.

Συμπερασματικά, θεωρώ πως κυριαρχεί στις προτάσεις αναμόρφωσης των Καπέλων η άποψη για την αντικατάσταση του υπάρχοντος σχήματος από ένα θεματικό blog. Αυτό είναι ανέφικτο γιατί αντιτίθεται στην λογική ύπαρξης των Καπέλων –λυπάμαι, ζητήστε κάτι άλλο! Ή φτιάξτε ένα θεματικό blog, ίσως πολλά από τα Καπέλα να συμμετάσχουν και σίγουρα θα το διαβάζουμε μέσα από τα Καπέλα.

ΤΙ ΣΟΥ ΧΡΩΣΤΑΜΕ ΜΑΣΤΟΡΑ;

Φτάνοντας στο τέλος αυτού του μαρτυρικού (για όσους το διαβάσουν) πονήματος, έρχεται η ώρα της σούμας:

Πολλοί συμμετείχαν σε αυτή την έρευνα λόγω του deuced, αλλά και λόγω της φύσης των ερωτήσεων και γιατί τους ενδιέφερε να πουν τη γνώμη τους και να δουν αποτελέσματα που θα προκύψουν από ένα ερωτηματολόγιο –διάλογο. Αυτό σημαίνει πως, ο Deuced έκανε καλά τη δουλειά του φτιάχνοντας το ερωτηματολόγιο και εξαργυρώνει τις χάρες που του χρωστάνε αρκετοί bloggers (δεν τολμώ να σκεφτώ τι είδους χάρες είναι αυτές!). Πάντως, η δυνατότητα σχολιασμού στις περισσότερες των ερωτήσεων, σε βάρος της δυνατότητας απλής επιλογής μεταξύ προδιαγεγραμμένων απαντήσεων –σίγουρα παρέχει ελεύθερο πεδίο ανάπτυξης των προσωπικών απόψεων, αλλά κονιορτοποιεί κάθε προσπάθεια εξαγωγής συμπερασμάτων. Το δίλημμα «εγκυρότητα ή μεγιστοποίηση της αυτονομίας του συμμετέχοντα» δεν τέθηκε καν για τον δημιουργό του ερωτηματολογίου κι αυτό, μάλλον, με βρίσκει εξουθενωμένο αλλά σύμφωνο. Άλλωστε πόσο έγκυρες είναι οι μετρήσεις με τις προκατασκευασμένες ερωτήσεις; Θεωρώ οτι αυτές απλά εκφράζουν Χ, ήδη υπάρχουσες, απόψεις και μετράνε την αποδοχή τους στους ερωτώμενους. Μπορεί αυτό να βοηθάει την επιστημονική έρευνα αλλά δεν έχει καθόλου πλάκα και, σε τελική ανάλυση, όσοι συμμετείχαμε δεν είμαστε ούτε επιστήμονες, ούτε πειραματόζωα.

Ο όρος «έρευνα» χρησιμοποιήθηκε απλουστευτικά (προκειμένου να περιγράψει την όλη διαδικασία) και παρακαλώ να μην τον πάρει κανείς «τοις μετρητοίς». Ήταν περισσότερο μια κουβέντα σαν κι αυτές που κάνουμε συχνά –μέσα και έξω από εδώ και έτσι θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε. Επίσης, αντιστοιχίσεις μεταξύ «πραγματικού» και «εικονικού» χρησιμοποιήθηκαν για την απλούστευση της κουβέντας. Θεωρώ πως τα blogs είναι εξίσου «πραγματικά» με οτιδήποτε συμβαίνει στην καθημερινή μας ζωή.

Οι απόψεις που εκφράστηκαν με αφορμή την ανάγνωση των απαντήσεων είναι καθαρά προσωπικές (όπως άλλωστε και η ίδια η ανάγνωση). Άλλος θα διάβαζε διαφορετικά και θα συμπέρανε αλλιώτικα. Θα χαρώ πολύ να το κάνει, θα με ενδιέφερε να το διαβάσω.

Η τοποθέτηση αναφορικά με τις απαντήσεις που αφορούσαν τα Καπέλα στα Φώτα είναι και αυτή προσωπική (δεν είμαστε το Κόμμα άλλωστε!) και σχετίζεται με το ενδιαφέρον μου για τη συγκεκριμένη προσπάθεια. Όποιος θέλει μπορεί να αγνοήσει τη συγκεκριμένη τοποθέτηση –δεν θα έχει χάσει τίποτα σημαντικό ή αξιομνημόνευτο.

Υ.Γ.: Δεν θέλω να ευχαριστήσω τον Deuced και τη Razz για όσα έκαναν σχετικά με αυτό το ερωτηματολόγιο. Θέλω απλά να πω οτι χαίρομαι να συμμετέχω σε ένα blog που έχει τέτοια άτομα για administrators.

Δημοσιεύθηκε από τον Motorcycle Boy.